ایلام دارای مزیتهای طبیعی، اکو توریستی، ژئو اکونومی، ژئوپلیتیکی فراوانی هست که اهمیت نقش آن در پازل برنامه ریزان توسعه کشوری مغفول مانده است و علی رغم تلاش مدیران و مسئولین ادوار گذشته و کنونی استان ، تاکنون از این مزیتها و پتانسیل و ظرفیت ها در جهت توسعه استان بهره برداری شایسته ای صورت نگرفته است .وفارغ از بحث توسعه گردشگری، موقعیت مرزی، دروازه عتبات عالیات، یکی از مهم ترین سرمایه های استان تحت عنوان سرمایههای انسانی ، جهت توسعه استان مورد غفلت قرارگرفتهاست .
منابع زیرزمینی یکی از شاخصهای خدادای ایلام است که به نوعی وجه تمایز ایلام با سایراستان ها ی کشور است. ایلامیان با 11 درصد منابع نفتی و گازی کشورکمترین بهرهبرداری از حیث اقتصادی و بیشترین آسیبهای زیست محیطی و امراض سرطانزای ناشی از دود و غبار و … را از این منابع بردهاند.
ایجاد پارک پروپیلن یکی از اقدامات خوب دولت کنونی در جهت اشتغالزایی و محرومیتزدایی در استان ایلام هست که در ادوار گذشته طی برنامههای توسعه و آمایش سرزمین استان ترسیمشده بود. حال بهصورت خلاصه از منظر اقتصادی مزایایی که این پروژه برای استان به ارمغان میآورد موردبررسی قرار خواهد گرفت.
در علم اقتصادی مفهومی به نام ضریب جذب وجود دارد، ضریب جذب بدان معنا هست که ایجاد یک فعالیت گردشگری، اقتصادی، اجتماعی، ورزشی، مذهبی و… از جوانب مختلف آوردههای مضاعفی برای منطقه در بر خواهد داشت که این مقاله با تأکید بر منافع اقتصادی پارک پلیپروپیلن در استان، فهم ضریب جذب را در خصوص این موضوع مورد تحلیل قرار می دهد.
در ادامه ضمن اهمیت موضوع و ضرورت تحلیلهای کارشناسانه بهواسطه تأثیرگذاری این پروژه بر شاخصهای کلان استان، محاسن و مضرات پروژه، تأثیرپذیری بیکاری و سایر شاخصهای منطقه از پروژه، اولویتبندی شهرستانهای دارای پتانسیل جانمایی و بایدونبایدهای عملیاتی شدن طرح و.. موردبررسی قرار خواهد گرفت.
طبق اظهارات استاندار محترم ایجاد این پارک چهار هزار و دویست شغل مستقیم و ده هزار شغل غیرمستقیم در قا لب 92 کارخانه ایجاد میکند. این اعداد برای اشتغال برای استانی باکم ترین جمعیت در بین استانهای کشورنوید کاهش درصد بالایی از نرخ بیکاری در استان را خواهد داشت (هرچند عدد کنونی بیکاری استان واقع بینانه و منطقی نیست که در یادداشتهای آتی موردبررسی قرار خواهد گرفت)
تأثیر چشمگیر کاهش بیکاری در شهرستانی که این پارک در آنجا احداث میگردد، موجبات خشنودی و رفاه شهروندان آن شهرستان را فراهم می نماید و عدالت در تسهیم این مزیت باعث افزایش رضایتمندی برای کل استان خواهد شد و عدم توجه به این مهم می تواند موضوع را به تهدیدی برای ایجاد چالش و عدم توسعه نامتوازن در استان ایجاد کند. لذا ضرورت پیدا میکند در جهت جانمایی این پارک از منظر آمایش سرزمینی و جوانب اقتصادی در قالب یک یادداشت علمی، اهمیت موضوع را روشنتر نمود.
مصارف پلی پروپیلن :
پلیپروپیلن مواد اولیه واسطهای اصلی بسیاری از محصولات در صنایع مختلف میباشد ازجمله: صنایع خودروسازی (ساخت پنل دربها، تزئینات داخلی اتومبیل، پروانهها، کفپوش خودرو، جعبه باطری و …) و هواپیماسازی،، صنایع نساجی و الیاف، صنایع پلیمری و پلاستیکی، نیهای نوشابه، تولید اسباببازی، تولید فیلم و ورق، تولید فیلمهای بستهبندی مواد غذایی، تولید تک رشتهها و الیافها، ساخت موکت، طناب، گونی و…کاربرد آن در قالب گیری دمشی و تزریقی، تولید تجهیزات آزمایشگاهی و پزشکی، ساخت لوله و کاربردهای صنعتی و ساختمانی، ماسکهای صورت، فیلترها، پوشکها و دستمالهای مرطوب، کارد و چنگال، درب، فنجان، لوازم خانگی و ….
مزایای اقتصادی راهاندازی پارک پلیپروپیلن در منطقه:
– تبدیل شهرستان هدف به یک شهرستان صنعتی
– ایجاد اشتغال بالا و کاهش نرخ بیکاری شهرستان در چارچوب خود پارک
– ایجاد رشتههای دانشگاه مربوطه و مرتبط در دانشگاههای شهرستان
– ایجاد حس اعتمادبهنفس شهروندان شهرستان در جهت افزایش رفاه
– تبدیل شهرستان بهعنوان شهرستان مرجع در حوزه صنایع تولیدی مخصوصاً در حوزه صنایع پاییندستی نفت و گاز
– جذب سرمایهگذاران به شهرستان در خصوص افزایش سرمایهگذاری در این حوزه و معرفی این شهرستان بهعنوان پایلوت توسعه و توجه دولت به آن و ساطع نمودن سیگنالهایی مثبت برای سایر سرمایهگذاران خارجی برای ترغیب سرمایهگذاری در این منطقه.
– ایجاد اشتغال بهواسطه این پارک در منطقه مانند مشاغل مختلف فصلی و دائمی: بهواسطه آن در حوزه خوراکی فروشگاههای مواد غذایی، فروشگاههای میوه و ترهبار، نانوایی، و در حوزه خدماتی: شکلگیری خدمات آرایشگری در شهرک، شرکتهای مدرن خیاطی برای تولید البسه فرم و کاری شرکتها،ماشین شویی و لباش شویی، ایجاد شرکتهای حسابداری و حسابرسی، ایجاد شرکتهای مشاورههای مالیاتی، شرکتهای بازاریابی، شرکتهای مشاورهای، شرکتهای حقوقی، کافیشاپ، مراکز تفریحی برای ساعات فراغت، رستواران، خدمات پزشکی و درمانگاهی، ایجاد واحدهای آتشنشانی، خدمات تأسیساتی اعم از برق و گاز و لولهکشی و تعمیرات و …، خدمات کامپیوتری و اینترنتی، خدمات بیمهای، خدمات هتل داری وخدمات حملونقل، اشتغال برای نیروهای کارگرساختمانی به مدت حداقل 5 تا 8 سال، اشتغال مکانیک خودرو و ابزارالات …. خواهد شد که هر کدام این موارد میتواند مشاغل پایداری برای شهروندان غیر شاغل در کارخانهها را شکل دهد.
– ایجاد پارک منجر به افزایش توجه بیشتر به امنیت منطقه خواهد شد.
– مسئولیتهای اجتماعی شرکتها در شهرستان و منطقه منجر به رفاه و آبادانی و کمک به شهرداریها و توسعه فضای سبز و مناطق رفاهی شهرستان خواهد شد که بهتبع آن وضعیت اسفالت و پیاده راه و اماکن تفریحی و المانهای شهری تحت تأثیر قرار خواهد گرفت.
– توسعه ورزش بهواسطه مبالغ ریالی مسئولیتهای اجتماعی کارخانههای دایر در پارک شکل خواهد گرفت.
– بهتبع رشد منطقه بهواسطه ایجاد پارک در شهرستان سرمایهگذاران دیگر با توجه به شکلگیری زیرساختهای لازم شهرستان در تولید و حملونقل و … ترغیب به سرمایهگذاری در این شهرستان خواهند شد که در قبال 92 کارخانه در فاز اول تعداد 92 کارخانه برای جذب کارخانهها جدید در سایر رشتهها و صنایع هم خوشه در این شهرستان قابلتصور است که اگر قرار باشد آنها هم تقریباً بهصورت مستقیم و غیرمستقیم 15 هزار شغل ایجاد کنند یعنی بهواسطه این پارک در چشمانداز 5- 10 ساله نزدیک به 30 هزار شغل در این شهرستان شکل خواهد گرفت.
– زمانی که این شهرستان بهعنوان قطب صنعتی استان معرفی شود طبق اصل حرکت رمهای سرمایهگذاری در این منطقه رشد خواهد داشت که ضمن تضمین اشتغال پایدار برای خود شهرستان و بر اساس اصل همجواری شهرستانهای همسایه با کاهش نرخ بیکاری مواجه خواهند شد که نرخ بیکاری استان را نیز تحت تأثیر قرار خواهد داد.
– در بلندمدت رشد منافع اقتصادی منجر به رشد شرایط فرهنگی شهرستان خواهد شد.
– گردش مالی برای بانکهای شهرستان افزایش پیدا میکند.
– درآمد مالیاتی و دارایی شهرستان افزایش مییابد.
– ایجاد اشتغال برای حداقل 2000-2500 سرویس مسافر بری برای تردد نیروهای کاری برای تردد حداقل 10-15 هزار نفر و یا ایجاد شرکت های مسافربری در شهرستان
– رشد جمعیت شهرستان افزایش مییابد و مهاجرت معکوس به شهرستان شکل خواهد گرفت.
– ساختوسازهای مسکونی واداری و کارخانهای بیشتری در شهرستان شکل خواهد گرفت که تقاضا برای محصولات ساختمانی وآهن آلات و … رونق خواهد گرفت.
– با توجه به اینکه پلیپروپیلن خود خوراک اصلی بسیاری از صنایع دیگر هست لذا با تهیه و تبدیل و ایجاد ارزشافزوده شکلگرفته در آن از طریق کارخانههای مربوطه دایر شده در این پارک، و با توجه به اینکه محصولات نهایی این کارخانهها میتواند بهعنوان مواد اولیه و واسطهای بسیاری دیگر از صنایع مورداستفاده قرار گیرد لذا حتماً در کنار این پارک در جهت گسترش زنجیره ارزش و بهواسطه کاهش هزینهها و افزایش توجیهپذیری اقتصادی -مالی – فنی، صنایع پاییندستی دیگر در شهرک صنعتی شکل خواهد گرفت که آن موارد هم در افزایش اشتغال منطقه حائز اهمیت میباشند.
– ایجاد این پارک در منطقه و ایجاد اشتغال در این سطح در هر یک از شهرستان های استان منجر به افزایش تقاضای کل در بلند مدت و سپس افزایش عرضه و به تبع آنها افزایش درامد و اشتغال و تولید و رونق اقتصادی و اجتماعی و فرهنگی منطقه خواهد شد.
– طبق موارد فوق شکلگیری این پارک در هر منطقه فارغ از مزایای اشتغال پایدار اولیه، کنشها و مزایای ثانویهای شکل میگیرد که منجر به اشتغال چند برابری و رشد و توسعه آن شهرستان خواهد شد که این مهم را ضریب جذب توسعه منطقهای مینامیم که میتواند بهواسطه هر کنش اقتصادی، فرهنگی، اجتماعی، مذهبی … ضریب جذب در منطقه را بالا ببرد.
مضرات پارک پلی پروپیلن در منطقه :
هرچند ایجاد این پارک در هر منطقهای که باشد مثل سایر شهرهای صنعتی کشور دارای مضراتی هست، ازجمله آسیب به محیطزیست و آلودگی هوا که البته همه استانها ضمن اذعان و اطلاع کامل از این موضوع به دنبال صنعتی شدن مناطق خود در جهت کاهش بیکاری هستند که یقنا رونق اقتصادی بهعنوان یکی از معیارهای اصلی در جهت توسعه فرهنگی و اجتماعی مناطق قلمداد میشود که از آن طریق میتوان آسیبهای و بزههای اجتماعی را به حداقل رساند.
حال با توجه به اینکه این مهم تاکنون در استان اتفاق نیفتاده است و میتواند شرایط متفاوتی برای شهرستانی که این پژوه در آن شکل میگیرد رقم بزند مسئولین استان باید بهدوراز هر هیجانزدگی و بر اساس اصول علمی و آمایش سرزمینی و منطقهای و شاخصهای اصلی برای جانمایی پارک شهرستانهای استان را بر آن اساس رتبهبندی کنند و عدالت منطقه ای برای برخورداری از پارامتر های ظریب جذب را لحاظ نمایند.
شهرستانهای دارای پتانسیل برای جانمایی پارک پلیپروپیلن با توجه به آمایش سرزمین و اصل عدالت
استان ایلام دارای 12 شهرستان هست که طبق اصل عدالت باید همه آنها بتوانند در راستای بهرهمندی از منابع طبیعی ( نفت و گاز) استان ایجاد اشتغال داشته باشد و بهواسطه آن رفاه نسبی به دست آورند.
– حال باید دید کدام شهرستانها دارای چاه نفت و پالایشگاه و پتروشیمی و اشتغال بهواسطه منابع گازی و نفتی در استان هستند که طبق عدالت این شهرستانها در اولویتهای بعدی نسبت به سایر شهرستانهای محروم از این موهبت الهی قرار میگیرند.
– کدام شهرستانها دارای نرخ بیکاری بالا میباشند که این شهرستانها نسبت به سایرین در اولویت بالاتری قرار دارند.
– کدام شهرستانها علاوه بر نزدیکی به منبع خوراک این پارک دارای سایر مؤلفهها ازجمله آب کافی و پایدار، زمینهایی در حد حداقل 30 هکتاربطور پیوسته برای فاز اول و حداقل 70 هکتار برای صنایع موازی و فازهای بعدی میباشند که در اولویت قرار دارند.
– کدام شهرستان با توجه به مکانیابی پروژه، نزدیکترین فاصله تا شهر برای دسترسیهای گفتهشده در موارد فوق برای خدمات و حمل نقل و اسکان نیروی کار قرار دارند که این شهرستانها در اولویت هستند.( محل استقرار نیروهای کاری تا کارخانه ها باید در کمترین فاصله باشد زیرا اگر بصورت میانگین این کارخانه ها 10 هزار نیروی کار جذب کنند و این نیروهای کاری قرار باشد با ماشین شخصی مسیر رفت و آمد را طی کنند و هر سواری 4 نفر را جابجا کند نیاز به دو هزارو پانصد دستگاه سواری و اگر با مینی بوس که 20 نفر را بجابجا میکند این تردد صورت گیرد نیاز به پانصد دستگاه مینی بوس وجود دارد که بار ترافیکی جاده ها تحت شعاع قرار خواهد گرفت و چون استان ایلام دارای زوار مذهبی در طول سال مخصوصا ایام محرم و اربعین می باشد این مسئله از نظر توجیه اجتماعی و فنی قابل تمرکز و توجه بیشتر است)
– کدام شهرستانها دارای محدودیت و فاقد شرایط بهرهبرداری منابع گازی و نفتی در آینده هستند که در اولویت قرار میگیرند.
– اگر شهرستانی بهواسطه پتانسیلهایی بالقوهای که دارد طبق طرحهای در دست اجرای استان در آینده این پتانسیلها بالفعل و بهواسطه سایر مؤلفههای دیگر توسعه پیدا کنند، بر اساس آمایش سرزمین و عدالت این شهرستانها در اولویتهای بعدی نسبت به سایر شهرستانها قرار میگیرد.
– کارخانههای واقع در پارک پلیپروپیلن چه محصولاتی را تولید میکنند، لذا مکانیابی باید بر اساس نزدیکی بیشتر به بازار فروش باشد. لذا شهرستانهایی که به بازار فروش محصولات این کارخانهها قرار دارند در اولویت هستند.
– شهرستانهایی که تاکنون بهعنوان پایلوت محرومیتزدایی و تحت حمایت توسعه ای نهاد ها و سازمان های مختلف استانی و ملی از این حیث قرارگرفتهاند در اولویتهای پایینتر نسبت به سایر شهرستانها قرار دارند.
– جمعیت بهعنوان یکی از مهمترین عوامل از مؤلفههای سهگانه مساحت، نیروی انسانی و جغرافیا در آمایش سرزمین هست که در زیرمجموعه نیروهای انسانی قرار میگیرد و شهرستانی که دارای جمعیت متمرکز بالاتری نسبت به سایر شهرستانها میباشد در اولویت اول قرار میگیرد.
– دسترسی به مرکز استان از سایر شاخصهای اولویتبندی میباشد هرچند اغلب شهرستانهای حوزه شمالی از این حیث تقریباً دارای شرایط برابری هستند.
– خوراک اصلی برای کارخانههای این پارک از پتروشیمی و پالایشگاههای گاز تأمین میشود که میطلبد مکان اصلی آن در نزدیکترین جا به منبع باشد که هزینهها را به حداقل برساند و زنجیره تأمین ارزش را در حالت بهینه شکل دهد که شهرستانهایی که طبق موارد فوق در اولویت بودند هر شهرستانی که بیشترین نزدیکی به منبع تغذیه برای پارک دارد در اولویت قرار دارد.
حال چند سؤال ذهن هر مخاطب را درگیر میکند:
آیا بر اساس شاخصهای مطرح شده (که عاری از ایراد نیستند و نیاز به تکمیل و تصحیح بیشتر دارند) اولویتبندی برای مکانیابی شکل خواهد گرفت یا نگاه سیاسی و قدرت مدیران استان عاملی برای این مهم خواهد بود و یا نقش لابی و ضریب نفوذ سیاسی مدیریت شرایط را بر عهده خواهد گرفت.
امروز روز آزمون مسئولین استان جهت احقاق حقوق شهرستانی که از منظر شاخصهای آمایش سرزمینی در اولویت هست، میباشد که وظیفه نظارتی آنها ایجاد میکند در این راستا بهصورت مستقیم در جای نمایی پارک پلیپروپیلن بر اساس عدالت دخالت کنند.
نویسنده: عباس آزادی ( دکتری توسعه اقتصادی و اقتصاد شهری و منطقه ای وپژوهشگر دوره فوق دکتری اقتصاد سیاسی)
